Βλέποντας και ακούγοντας για την καταστροφή που έγινε πριν από λίγες μέρες στα Γεράνεια από την μεγάλη δασική πυρκαγιά (εθιμικό γεγονός κάθε καλοκαίρι σε κάποια περιοχή την χώρα μας) ο νους πάει σ’ εκείνα τα χωριά που βρίσκονται ή γειτονεύουν με τα δάση.  Οι σχέσεις των κατοίκων τους με αυτά, των μόνιμων εννοείται, αποτελούν το κλειδί της διατήρησής τους σε καλή κατάσταση, της ασφάλειας που ενισχύει η διαρκής παρουσία και βεβαίως και των προσόδων που μπορεί να έχει ένα τέτοιο στοιχείο για όσους εργάζονται στην υλοτομία ή ασκούν άλλες παραγωγικές δραστηριότητες.  

Πριν όμως πούμε οτιδήποτε, ας αναλογιστούμε, όσοι εκ των ωρίμων στην ηλικία και είμαστε πολλοί νομίζω, πως ήταν τα χωριά και τα δάση γύρω τους πριν από πενήντα χρόνια. Το 1971 ας πούμε που γιορτάσαμε τα 150 χρόνια από την έναρξη της ελληνικής επανάστασης, με άλλα όργανα τότε, στόχους και ιδέες. Μισό αιώνα ακριβώς πίσω, η Ελλάδα άλλαζε ραγδαία και από αγροτική χώρα άρχισε να γίνεται «χώρα – Αθήνα» με λίγες πόλεις  να κρατούν λίγο πληθυσμό όπως και οι κάμποι και ορισμένα μεγάλα νησιά.

Ή ύπαιθρος χώρα ερήμωσε, ειδικά οι ημιορεινές περιοχές αποψιλώθηκαν από τον κόσμο της. Χωριά ολόκληρα ερήμωσαν και  κεφαλοχώρια έγιναν συνοικισμοί που ζωντανεύουν κάθε καλοκαίρι και όσο περνούν τα χρόνια, η περίοδος αυτή λιγοστεύει και τα εξοχικά που χτίστηκαν να δείχνουν σημάδια εγκατάλειψης καθώς οι νεώτεροι αδιαφορούν γι’ αυτά. Αποτέλεσμα αυτής της ερήμωσης ήταν να πάψουν όλες σχεδόν οι παραγωγικές δραστηριότητες, αγροτοκτηνοτροφικές  κυρίως καθώς και κάποιες δασικές. Μετριούνται στα δάχτυλα τα χωριά εκείνα ή οι περιοχές που παρατηρείται σήμερα κάποια απ’ αυτές δραστηριότητες. Όποιος θέλει να το καταλάβει, ας ανοίξει τον χάρτη και να ψάξει πάνω στο σώμα της Πίνδου, από το Ταίναρο ως το Γράμμο να βρει μια περιοχή που στηρίζει αμιγώς την οικονομία της σε αυτές τις παραδοσιακές οικονομικές δραστηριότητες.   

Τι ήταν αυτές, όλοι γνωρίζουμε και η προστασία (καθώς και η πρόληψη) των δασών, όχι μόνο από τις πυρκαγιές αλλά και από την λαθροϋλοτομία, τη διάβρωση, τις ασθένειες, στηρίζονταν στην παρουσία των ανθρώπων που δεν τα έβλεπαν με το μάτι του επισκέπτη, αλλά με την ευθύνη του νοικοκύρη. Ζούσαν οι άνθρωποι κάποτε μέσα στα δάση και σε αυτά βοσκούσαν τα ζωντανά τους, απ’ αυτά έφερναν νερό στα χωριά τους και μάζευαν ξύλα για τις ανάγκες τους. Έφταναν σε κάθε σημείο τους, μέσα από μονοπάτια που απλώνονταν σε όλες τις κατευθύνσεις, μονοπάτια που φρόντιζαν να είναι πάντα ανοιχτά. Είχαν χωράφια σε διάφορα σημεία που υπήρχε νερό, πολλές φορές και καλύβια να μένουν κάποια βράδια για να μην πηγαινοέρχονται στο χωριό, έφτιαχναν βρύσες, γούρνες να ξεδιψάνε τα ήμερα και τα άγρια, κυνηγούσαν στους λόγγους ή ψάρευαν αν αυτά ήταν κοντά σε ποτάμια κι ακόμα κρύβονταν άμα τους έψαχναν για τίποτα περίεργους λόγους. Εννοείται βέβαια πως εκείνα τα χρόνια, υπήρχαν παντού δασικοί (δασοφύλακες) εντεταλμένοι με την προσοχή στο δάσος οι οποίοι πραγματικά τα όργωναν κάθε μέρα και απέτρεπαν έτσι τα σχέδια κάποιων που αρέσκονταν στην παρανομία.

Σήμερα τα δάση μας είναι άδεια από κόσμο. Ελάχιστα απ’ αυτά περπατούνται όπως παλιά. Ναι, υπάρχουν και ευτυχώς καθαρίζονται όλο και περισσότερα πεζοπορικά μονοπάτια αλλά αυτά προς το παρών είναι για την απόλαυση του δάσους και σε πολλούς αρέσουν. Υπάρχουν και αρκετοί δασικοί δρόμοι, πολλοί απ’ αυτούς περνάνε από υπέροχα μέρη αλλά δεν είναι όλοι σε καλή κατάσταση και τους αποφεύγει ο κόσμος. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς έγιναν για την υλοτομία και αφού τέλειωσε τους παράτησαν να τους κλείσει το δάσος και καλά έκαναν γιατί οι επισκέψεις σε αυτό δεν είχαν πάντα καλές συνέπειες.

Η μόνη δραστηριότητα που παρατηρείται σήμερα στο δάσος είναι η υλοτομία και αυτή ελεγχόμενη αυστηρά από το Δασαρχείο και σε ορισμένα μέρη που αυτό επιλέγει. Η υλοτομία ανατίθεται συνήθως στους Δασικούς Συνεταιρισμούς, όσοι απόμειναν δηλαδή γιατί για να λειτουργήσουν απαιτούνται αρκετά άτομα από κάθε χωριό, πράγμα που ξεπερνιέται με τη συσπείρωση των γειτονικών. Αυτοί αναλαμβάνουν να κόψουν ξυλεία ελάτης συνήθως ή καυσόξυλα από ποικίλα δέντρα ενώ την μεταφορά την κάνουν άλλα συνεργεία που έχουν φορτιάρικα ζώα. Υλοτόμοι και μεταφορείς εργάζονται συνήθως τον ίδιο καιρό και είναι οι μόνες στιγμές μέσα στη χρονιά, που ένα δάσος γεμίζει κόσμο.

Δεν είναι φοβερά τα κέρδη των υλοτόμων καθώς τα μεροκάματα είναι λίγα αλλά πολύτιμα, όπως και τα ένσημα της ασφάλισης που τα συνοδεύουν. Θα μπορούσαν να είχαν δουλειά όλο το χρόνο, όπως κάποτε, με αναδασώσεις, αντιπλημμυρικά και αντιδιαβρωτικά έργα, καθαρισμούς και ένα σωρό άλλα που θέλει το δάσος για να αποδώσει και να είναι ασφαλές αλλά όλα αυτά τα πήραν και τα σάρωσαν οι νέες αντιλήψεις και η αδιαφορία. Μια αδιαφορία τόσο για τα χωριά και τους ανθρώπους που ζουν κοντά στα δάση όσο και για ίδια που χρόνο με το χρόνο απαξιώνονται και υποβαθμίζονται ποικιλοτρόπως. Έτσι τα βρίσκει η φωτιά, έρημα και ξεχασμένα και μέσα σε λίγες ώρες τα κάνει στάχτη…

Αφορμή για το παραπάνω κείμενο είναι ένα σημείωμα του φίλου Νίκου Μαρούλη από το χωριό Χρύσω Ευρυτανίας που πήγε προχθές κοντά στον Έτσι προέκυψε ο νέος ΔΑ.Σ.Ε. (Δασικό Συνεταιρισμό Έργατών) Χρύσως με μέλη από τα χωριά του πρώην Δήμου Βινιανης (Άγιος Δημήτριος, Βίνιανη, Δάφνη, Μαυρομμάτα, Κερασοχώρι και Χρύσω) που υλοτομούσε έλατα στο βουνό Καυκί. Ο ίδιος τράβηξε και τις φωτογραφίες που βλέπουμε.

Οι δασεργέτες μέλη του ΔΑ.Σ.Ε. Χρύσως είναι νέας και μέσης ηλικίας οι περισσότεροι, μόνιμοι κάτοικοι των χωριών που προανεφέρθηκαν και ζουν εκεί με τις οικογένειες τους και όλοι παράλληλα με την υλοτομία ασχολούνται και με άλλα πράγματα, λίγη κτηνοτροφία, λίγη γεωργία, μεροκάματα σε διάφορα έργα. Ξέρουν τον τόπο και το δάσος σαν την αυλή τους και θα μπορούσαν να ασχολούνται με αυτό όλο το χρόνο και τότε θα ήταν πολύ διαφορετικά τα πράγματα σε αυτό ενώ το παράδειγμά τους θα ακολουθούσαν κι άλλοι πολλοί. Πέρα από τις προσόδους που θα είχαν με αυτή τη δουλειά, το δάσος θα ήταν γεμάτο κόσμο και κατά συνέπεια, όποιος θα το επιβουλεύονταν θα γίνονταν αμέσως αντιληπτός και ή τουλάχιστον θα προλάβαιναν να δώσουν ένα σήμα κινδύνου…

Στη φωτογραφία, η ΔΑ.Σ.Ε Χρύσως Ευρυτανίας. Οι πίσω πάνω στα ξύλα απ’ αριστερά:. Ταξιάρχης Ρούμπος, Γιάννης Μαρούλης, Χρήστος Μούτσελος. Όρθιοι, από αριστερά: Σπύρος Βούρτσας με το αλυσοπρίονο, Θύμιος Μούτσελος, Παναγιώτης Ζανιάς, Νίκος Κουτσιούμπας, Θανάσης Βούρτσας, Στέφανος Ντάλας, Κώστας Μουτσελος. Καθιστοί:  Σταύρος Μαρούλης, Γεώργιος Ντάλας.

Ο Ηλίας Γ. Προβόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μεγάλη Κάψη της Δυτικής Φθιώτιδας. Έγινε δημοσιογράφος και εργάστηκε επί πολλά χρόνια και αποκλειστικά στις εφημερίδες, κυρίως στην «Ελευθεροτυπία» από τις στήλες της οποίας οργάνωσε και προέβαλλε μια ειδική αρθρογραφία με τον τίτλο «Μικρές Πατρίδες» για την ελληνική περιφέρεια και τους ανθρώπους της καθώς και για την Αθήνα, τα τελευταία χρόνια. Συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει φωτογραφίες με την ίδια θεματογραφία στο actimon.blogspot.com ενώ εκδίδει και βιβλία που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία.

*Αραρίσκω = Συνάπτω, συνδέω, προσαρμόζω