Είναι σύμπτωση, σήμερα που κάνει κάπως περισσότερο κρύο στην Αθήνα και μας έχουν πιάσει τα ζόρια για τη θέρμανση, να μνημονεύουμε και τα 149 χρόνια από την γέννηση ενός μεγάλου συγγραφέα, του Αμερικανού Τζακ Λόντον (John Griffith Chaney, 12/01/1876 – 22/11/). Το κορυφαίο για πολλούς έργο του είναι το σύντομο διήγημα « To Build a Fire» (Πως να χτίσεις μια φωτιά) και περιγράφει το πως ένας άνθρωπος αψήφησε τους νόμους της φύσης, ούτε την προαίσθηση του σκύλου που τον συνόδευε και από την απερισκεψία του πέθανε από το υπερβολικό κρύο στο Γιούκον, μια περιοχή του Καναδά που συνορεύει με την Αλάσκα, στις αρχές του περασμένου αιώνα, την εποχή του πυρετού του χρυσού!

Το "To Build a Fire" είναι ένα συχνά αναφερόμενο παράδειγμα του νατουραλιστικού κινήματος που απεικονίζει τη σύγκρουση του ανθρώπου με τη φύση. Αντανακλά επίσης τις προσωπικές εμπειρίες του Λόντον στην επικράτεια του Γιούκον.

Ο πρωταγωνιστής, ένας ανώνυμος άνδρας, (νεοφερμένος στο Yukon), ξεκινά για πεζοπορία στα δάση που συνορεύουν με τον ποταμό Yukon μια χειμωνιάτικη μέρα όπου η θερμοκρασία έχει πέσει στους -75 °F (−59 °C). Έχοντας αγνοήσει τις προειδοποιήσεις να μην ταξιδεύει μόνος σε τέτοιες συνθήκες, συνοδεύεται μόνο από ένα μεγαλόσωμο σκυλί χάσκι. Τα ένστικτα του ζώου το προειδοποιούν για τους κινδύνους του υπερβολικού κρύου, αλλά ο σκύλος ακολουθεί απρόθυμα τον άνθρωπο. Καθώς ακολουθούν την πορεία ενός παγωμένου κολπίσκου, ο άνδρας φροντίζει να αποφύγει κομμάτια λεπτού πάγου που κρύβονται από το χιόνι. Ο στόχος του είναι να φτάσει μια ομάδα αναζητητών (που αναφέρονται ως «τα αγόρια») στον καταυλισμό τους μέχρι τις έξι η ώρα εκείνο το βράδυ.

Κατά το μεσημέρι, ο άντρας σταματά και στήνει φωτιά για να ζεσταθεί και να φάει το μεσημεριανό του. Λίγο μετά το ξεκίνημα της πεζοπορίας του, σπάει κατά λάθος τον πάγο και μουλιάζει τα πόδια και τα πόδια του, αναγκάζοντάς τον να σταματήσει και να βάλει άλλη φωτιά για να στεγνώσει. Έχοντας επιλέξει ένα σημείο κάτω από ένα δέντρο για αυτή τη φωτιά, τραβάει κλαδιά για να τροφοδοτήσει τις φλόγες. Οι δονήσεις αυτής της δράσης προκαλούν τελικά μια μεγάλη ποσότητα χιονιού να πέσει κάτω από τα κλαδιά πάνω από το κεφάλι και να σβήσει τη φωτιά. Ο άντρας αρχίζει γρήγορα να χάνει την αίσθηση στα άκρα του και βιάζεται να ανάψει άλλη μια φωτιά, αρχίζοντας τώρα να κατανοεί τις προειδοποιήσεις για τον απειλητικό για τη ζωή κίνδυνο που θέτει το υπερβολικό κρύο. Ανάβει τη φωτιά, ανάβοντας όλα του τα σπίρτα και καίγοντας τον εαυτό του στη διαδικασία από το μούδιασμα στα χέρια του. Ενώ προσπαθούσε να βγάλει ένα κομμάτι βρύου από τη φωτιά, άθελά του σπρώχνει τα φλεγόμενα κλαδιά, σβήνοντάς τα.

Χωρίς τρόπο να ξεκινήσει άλλη φωτιά, ο άντρας σκέφτεται να σκοτώσει το σκυλί και να χρησιμοποιήσει τη θερμότητα του σώματός του για να σωθεί, αλλά τα χέρια του είναι τόσο δύσκαμπτα που δεν μπορεί ούτε να στραγγαλίσει το ζώο ούτε να τραβήξει το μαχαίρι του για να του κόψει το λαιμό. Τέλος, προσπαθεί να αποκαταστήσει την κυκλοφορία του τρέχοντας προς την κατασκήνωση, αλλά σκοντάφτει και πέφτει πολλές φορές στο χιόνι. Ο άντρας αισθάνεται το κρύο να τον παγώνει σταδιακά μέχρι το μεδούλι του και τελικά αποκοιμιέται και πεθαίνει από υποθερμία . Φαντάζεται μάλιστα τον εαυτό του να στέκεται με «τα αγόρια» καθώς βρίσκουν το παγωμένο σώμα του. Ο σκύλος αφήνει το σώμα όταν σκοτεινιάσει για να βρει τροφή και καταφύγιο στον καταυλισμό.

Ο άνθρωπος δεν ακούει τη φύση!

Ο άνθρωπος εναντίον της φύσης είναι το κύριο θέμα της ιστορίας. Ο πρωταγωνιστής αποφασίζει να αντιμετωπίσει τις βάναυσα χαμηλές θερμοκρασίες του Γιούκομ παρά την προειδοποίηση ενός ηλικιωμένου άνδρα. Το διήγημα απεικονίζει τη μάχη ζωής και θανάτου του πρωταγωνιστή ενώ αναδεικνύει τη σημασία της φωτιάς. 

Ένα θέμα που διακρίνεται επίσης στην ιστορία είναι η αίσθηση κρίσης του ανθρώπου σε αντίθεση με τα ζωώδη ένστικτα του σκύλου . Σε όλη την ιστορία, ο Λόντον υπαινίσσεται ότι ο σκύλος έχει περισσότερες γνώσεις για την επιβίωση από τον άνθρωπο. Το θέμα της κρίσης εναντίον του ενστίκτου είναι εμφανές όταν ο άνθρωπος χτίζει την πρώτη φωτιά. Ενώ ο σκύλος θέλει να μείνει δίπλα στη φωτιά για να ζεσταθεί, ο άντρας είναι αποφασισμένος να συνεχίσει να κινείται. Καθώς ο σκύλος ακολουθεί απρόθυμα τον άνθρωπο σε ένα παγωμένο ποτάμι, ο σκύλος είναι πιο προσεκτικός από τον άνθρωπο.

Σοφία και εμπειρία

Η σοφία και η εμπειρία είναι ένα άλλο θέμα που υπάρχει σε όλη την ιστορία. Ο Λόντον δείχνει ότι ο άνδρας δεν έχει τις γνώσεις που χρειάζονται για να επιβιώσει στο Γιούκον. Με βάση τα ένστικτα, ο σκύλος ήξερε ότι ήταν πολύ κρύο για να ταξιδέψει στο χιόνι. Ο Λόντον έγραψε: «Ο σκύλος λυπήθηκε που έφυγε και κοίταξε προς τη φωτιά». Αυτή η γραμμή δείχνει ότι ο σκύλος ήθελε να είναι πιο κοντά στη ζέστη. Ωστόσο, ο πρωταγωνιστής που δεν κατονομάζεται αγνόησε όλα τα σημάδια που είχε μπροστά του. Ήξερε ότι έκανε κρύο, αλλά δεν συνειδητοποίησε την απειλή για τη ζωή του. Η ικανότητα του ανθρώπου να αναπτύσσει αλαζονεία λειτούργησε εναντίον του εδώ, ενώ ο σκύλος ήξερε καλύτερα μόνο με βάση το ένστικτο. 

Η βλακεία και η αλαζονεία προσωποποιούνται στον πρωταγωνιστή της ιστορίας. Για παράδειγμα, περνά μόνος του από την εξαιρετικά κρύα περιοχή, παρόλο που πηγαίνει για πρώτη φορά. Γελάει από τις κρίσιμες συμβουλές του γέρου του Σούλφουρ Κρικ για το ταξίδι με έναν γνωστό του, επειδή νομίζει ότι ξέρει τι κάνει. Αυτή η αλαζονεία έχει ως αποτέλεσμα ο πρωταγωνιστής να φέρει τον εαυτό του σε μια επικίνδυνη κατάσταση που μπορούσε να αποφευχθεί. Στην αρχή πιστεύει ότι δεν είναι τίποτα και ότι όλα θα πάνε καλά. Στο τέλος της ιστορίας, πεθαίνει ως αποτέλεσμα της αλαζονείας του.

Ένα άλλο παράδειγμα αλαζονείας εμφανίζεται όταν ο πρωταγωνιστής αγνοεί την πιθανότητα να υπάρχουν καταστάσεις που δεν μπορεί να ξεπεράσει. Ο ηλικιωμένος προειδοποιεί τον πρωταγωνιστή για αυτό και επίσης φαίνεται να έχει καλύτερη κατανόηση του φυσικού κόσμου, σεβόμενος το γεγονός ότι υπάρχουν κάποιες καταστάσεις που ο άνδρας δεν θα μπορέσει να ελέγξει. Όχι μόνο ο ηλικιωμένος βλέπει τη βλακεία του πρωταγωνιστή, αλλά ο σκύλος παρατηρεί την έλλειψη γνώσης του άνδρα για τα εμπόδια και τις προκλήσεις του εδάφους, αφού δεν καταφέρνει να κρατήσει τη φωτιά. 

Ο θάνατος ως απόδραση

Το να υποκύψεις στον θάνατο είναι ένα άλλο θέμα της ιστορίας, πιο συγκεκριμένα, η γαλήνη που μπορεί να βρεθεί στον θάνατο. Ο Λόντον προμηνύει τον θάνατο του άντρα στην αρχή της ιστορίας, οπότε δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ο άντρας πεθαίνει και πιο κοντά στο τέλος αναπολεί το κρύο και το παλιό, καθώς αποδέχεται τη μοίρα του. Ωστόσο, ο Λόντον απεικονίζει τον θάνατο πολύ διαφορετικά από ό,τι πολλοί άλλοι συγγραφείς. Ο άντρας παρασύρεται σε έναν ήρεμο, γαλήνιο ύπνο χωρίς βάσανα και πόνο. Η χρήση χαλαρωτικών λέξεων από τον Λόντον αποθαρρύνει τον αναγνώστη από το να αισθανθεί μεγάλη συμπάθεια για τον άντρα, καθώς ο θάνατος είναι ελεήμων και ευγενικά αναμενόμενος, παρά λυπηρός. Σε αντίθεση με τις πιο δραματικές απεικονίσεις του θανάτου, η απεικόνιση του Λόντον αποκαλύπτει τον θάνατο ως μια ειρηνική απόδραση από την δύσκολη θέση και την απελπισία που προκάλεσε το παγωμένο Γιούκον.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το βιβλίο του Τζακ Λόντον «Η φωτιά» κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Οξύ», ενώ από διάφορους άλλους εκδοτικούς οίκους κυκλοφορούν όλα σχεδόν τα βιβλία του.