Γεώργιος Β. Κουκουράκης, Διευθυντής Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογικής Κλινικής ΓΑΟΝΑ «Ο ΑΓΙΟΣ ΣΑΒΒΑΣ», πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας

Συνέντευξη στον Άρη Μπερζοβίτη

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Health Next Generation που κυκλοφορεί (Τεύχος 25)

Η ακτινοθεραπεία αποτελεί μέρος της θεραπείας για περισσότερο από το 50% όλων των καρκινοπαθών, ενώ υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι το 40% όλων των καρκίνων που θεραπεύονται εξαλείφεται με την ακτινοθεραπεία, είτε ως μοναδική θεραπευτική παρέμβαση είτε σε συνδυασμό με άλλους τύπους θεραπείας. Αυτό επισημαίνει ο Γεώργιος Β. Κουκουράκης, διευθυντής Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογικής Κλινικής ΓΑΟΝΑ «Ο ΑΓΙΟΣ ΣΑΒΒΑΣ», πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας. Σε συνέντευξη που μας παραχώρησε ο κ. Κουκουράκης, μας παρουσιάζει μεταξύ άλλων τις καινοτόμες εξελίξεις στον τομέα της Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας, τα προβλήματα που υπάρχουν στον κλάδο, καθώς και τον νέο ακτινοθεραπευτικό χάρτη του ΕΣΥ, όπως έχει προκύψει μετά τις δωρεές ευεργετών. Αναλυτικότερα η συνέντευξη έχει ως εξής:

• Τι είναι η Ακτινοθεραπευτική Ογκολογία και ποια η σημασία της για τους ασθενείς;

Οι κλινικές ογκολογικές ειδικότητες στην Ελλάδα είναι δύο. Η Ακτινοθεραπευτική Ογκολογία και η Παθολογική Ογκολογία. Η Ακτινοθεραπευτική Ογκολογία είναι η πρώτη κλινική ογκολογική ειδικότητα αναγνωρισμένη από το υπουργείο Υγείας. Είναι η κλινική ιατρική ειδικότητα που χρησιμοποιεί την ιοντίζουσα ακτινοβολία μόνη της ή σε συνδυασμό με άλλες συστηματικές θεραπείες, όπως χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία, στοχευτικούς παράγοντες, ορμονοθεραπεία για την αντιμετώπιση κυρίως κακοήθων, αλλά και σε ορισμένες περιπτώσεις καλοηθών όγκων.

• Ποιες περιπτώσεις ασθενών χρειάζονται ακτινοθεραπεία, πόσοι υποβάλλονται κάθε χρόνο και πόσοι θεραπεύονται;

Η ακτινοθεραπεία αποτελεί μέρος της θεραπείας για περισσότερο από το 50% όλων των καρκινοπαθών. Είναι γνωστό ότι η ακτινοθεραπεία θεραπεύει πολλές νεοπλασίες. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι το 40% όλων των καρκίνων που θεραπεύονται εξαλείφεται με την ακτινοθεραπεία, είτε ως μοναδική θεραπευτική παρέμβαση είτε σε συνδυασμό με άλλους τύπους θεραπείας. Η μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού, για παράδειγμα, έχει αποδειχθεί ότι μειώνει στο μισό το ποσοστό υποτροπής σε σύγκριση μόνο με τη χειρουργική επέμβαση. Σε πολλές άλλες περιπτώσεις αποτελεί την κύρια θεραπευτική επιλογή, όπως σε όγκους του εγκεφάλου, κεφαλής και τραχήλου, δερματικούς όγκους, όγκους ορθού, πρωκτού, προστάτη, γυναικολογικούς όγκους κ.ά. Επιπροσθέτως, δρα αποτελεσματικά στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, καθώς αποτελεί τη θεραπεία εκλογής για την ανακούφιση από τον καρκινικό πόνο των οστικών μεταστάσεων, ανακουφίζοντας τρεις στους τέσσερις ασθενείς που τη λαμβάνουν.

• Ποιες είναι οι σύγχρονες τεχνικές ακτινοθεραπείας και οι καινοτομίες;

Η ακτινοθεραπεία αποτελεί μια ασφαλή και εξαιρετικά αποτελεσματική θεραπεία κατά του καρκίνου. Οι σύγχρονοι γραμμικοί επιταχυντές έχουν τη δυνατότητα εκτέλεσης πολύπλοκων τεχνικών ακτινοθεραπείας, όπως η IMRT (διαμορφούμενης έντασης ακτινοθεραπεία), η VMAT (ογκομετρική τοξοειδής ακτινοθεραπεία), η IGRT (απεικονιστικά καθοδηγούμενη ακτινοθεραπεία), η SBRT (σωματική στερεοτακτική ακτινοθεραπεία) και η SRS (στερεοτακτική ακτινοχειρουργική), επιτρέποντας στον ακτινοθεραπευτή ογκολόγο να στοχεύει με ακρίβεια τα καρκινικά κύτταρα, παρέχοντας την πιο αποτελεσματική δυνατή δόση στον όγκο-στόχο. Επίσης, παρά τη σημαντική αύξηση της έρευνας για την ακτινοθεραπεία, η χρηματοδότηση για προκλινική έρευνα παραμένει ζωτικής σημασίας για την προώθηση της κατανόησης των νέων προσεγγίσεων ακτινοθεραπείας, την ανάγκη για μεγαλύτερη έμφαση στις κλινικές δοκιμές και την έρευνα στις υπηρεσίες υγείας, εστιάζοντας στην καλύτερη ποιότητα ζωής. Καθώς τα δεδομένα των δοκιμών απαιτούν χρόνο για να ωριμάσουν, χρειάζονται επίσης δεδομένα από τον πραγματικό κόσμο για την αξιολόγηση της χρήσης υποσχόμενων καινοτομιών της ακτινοθεραπείας στην πράξη, όπως η FLASH THERAPY (αστραπιαία θεραπεία).

• Ο Έλληνας ασθενής έχει πρόσβαση στη νέα τεχνολογία;

Με την εφαρμογή των σύγχρονων τεχνικών, η ακτινοθεραπεία προσαρμόζεται για τον καρκίνο κάθε ασθενούς εξατομικευμένα. Όλοι οι εμπλεκόμενοι επιστήμονες υγείας στη διαδικασία της ακτινοθεραπείας –ο ιατρός, ο φυσικός Ιατρικής και ο τεχνολόγος Ακτινοθεραπείας– συνεργάζονται αρμονικά και αποτελεσματικά για να διασφαλίσουν ότι η δόση και ο τρόπος ακτινοθεραπείας έχουν βελτιστοποιηθεί, ώστε να στοχεύουν με ακρίβεια τον όγκο, προστατεύοντας παράλληλα τους γύρω υγιείς ιστούς. Με την εγκατάσταση γραμμικών επιταχυντών τελευταίας τεχνολογίας στα δημόσια νοσοκομεία της χώρας, ο Έλληνας ασθενής έχει πρόσβαση στη νέα τεχνολογία.

• Ποια είναι η επένδυση του κράτους στον τομέα της ακτινοθεραπείας;

Σε παγκόσμιο επίπεδο κατά τη χάραξη πολιτικών υγείας για τον καρκίνο, η ακτινοθεραπεία ως ένα κρίσιμο συστατικό αντιμετώπισης του καρκίνου συχνά ξεχνιέται. Ωστόσο, η ακτινοθεραπεία αποτελεί σημαντικό μέρος της θεραπείας για πλέον του 50% των καρκινοπαθών, ενώ έρευνες έχουν δείξει ότι τουλάχιστον ένας στους τέσσερις ασθενείς που τη χρειάζονται δεν τη λαμβάνει. Η ακτινοθεραπεία αποτελεί μια φθηνή θεραπευτική επιλογή. Αν και απαιτεί μια καλά προγραμματισμένη αρχική επένδυση σε εξοπλισμό, υποδομή και εκπαίδευση, το μακροπρόθεσμο κόστος είναι χαμηλό. Ωστόσο, το ποσοστό που αντιπροσωπεύει η ακτινοθεραπεία στον προϋπολογισμό για τον καρκίνο, παραμένει χαμηλό.

Επί του παρόντος, υπάρχει μεγάλο κενό μεταξύ της πραγματικής και της βέλτιστης χρήσης της ακτινοθεραπείας, με διακύμανση σε όλη την Ευρώπη. Στη Σουηδία και την Αγγλία, για παράδειγμα, το ποσοστό αυτό είναι μόλις 5%, ενώ για την Ελλάδα παραμένει αδιευκρίνιστο. Έτσι, πολλοί ασθενείς στερούνται τη βέλτιστη θεραπεία, καθώς δεν τους προσφέρεται η ακτινοθεραπεία ως μέρος της αντιμετώπισής τους και αυτό οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Κατ’ αρχάς, η ακτινοθεραπεία φαίνεται να μένει στο περιθώριο της ατζέντας για την Υγεία. Περισσότερο από το 40% των χωρών υψηλού εισοδήματος παγκοσμίως δεν περιλαμβάνουν την ακτινοθεραπεία στα εθνικά σχέδιά τους για τον καρκίνο. Επιπρόσθετα, οι εγκαταστάσεις και ο εξοπλισμός ακτινοθεραπείας είναι συχνά ανεπαρκείς, ενώ ακόμη και χώρες με φαινομενικά αποδεκτά επίπεδα εγκαταστάσεων ακτινοθεραπείας διαθέτουν παρωχημένο εξοπλισμό. Αυτή η έλλειψη πόρων για την ακτινοθεραπεία μπορεί να υπονομεύσει την αποτελεσματικότητά της, θέτοντας σε κίνδυνο τα αποτελέσματα των ασθενών και επιφέροντας δυσμενείς επιπτώσεις στη θεραπεία τους.

Η χώρα μας διαθέτει συνολικά 18 δημόσια νοσοκομεία (ΕΣΥ, πανεπιστημιακά και στρατιωτικά) με Τμήματα Ακτινοθεραπείας. Τα τελευταία χρόνια έχει εκδηλωθεί έντονο πολιτικό ενδιαφέρον στον τομέα της ακτινοθεραπείας, με την εξαγγελία δημιουργίας και νέων σύγχρονων τμημάτων ακτινοθεραπείας σε Αθήνα και Περιφέρεια, όπως στο Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος «Η ΣΩΤΗΡΙΑ» και στο Επαρχιακό Νοσοκομείο Λαμίας, που βρίσκονται σε στάδιο υλοποίησης μέσω χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς και στο Παναρκαδικό Νοσοκομείο Τρίπολης, έργο το οποίο ωστόσο έχει ανασταλεί επ’ αόριστον.

Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι βρίσκεται σε εξέλιξη ανοικτός διαγωνισμός που διενεργείται από το ΕΚΑΠΥ (ΤΑ 1/2024) για την προμήθεια ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού, συνολικού προϋπολογισμού 62.800.000€ μέσω του ΤΑΑ. Από αυτά, 12.310.000€ θα διατεθούν για την εγκατάσταση 5 σύγχρονων γραμμικών επιταχυντών και 2 μονάδων βραχυθεραπείας, ως εξής: 2 γραμμικοί επιταχυντές και 1 μονάδα βραχυθεραπείας στο Επαρχιακό Νοσοκομείο Λαμίας, 1 γραμμικός επιταχυντής στο Νοσοκομείο ΠΑΙΔΩΝ, 1 γραμμικός επιταχυντής στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο «ΜΕΤΑΞΑ», 1 γραμμικός επιταχυντής στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων και 1 μονάδα βραχυθεραπείας στο ΠΑΓΝΗ Κρήτης.

• Οι ακτινοθεραπείες καλύπτονται από τον ΕΟΠΥΥ;

Η κοστολόγηση των ιατρικών πράξεων ακτινοθεραπείας δυνάμει της υπ’ αρ. Υ4α/48545/30.08.2012 Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΑΔΑ: Β4ΘΨΘ-ΛΚΣ) και η αποζημίωσή τους από τον ΕΟΠΥΥ βάσει της αριθ. πρωτ. Οικ.: 19703/23.04.2012 (ΑΔΑ Β4ΩΜΟΞ7Μ-6ΘΕ) απόφασης και της αριθ. 7273/18-2-2013 συμπληρωματικής αυτής, που αποτέλεσαν κύριες επιδιώξεις της Ελληνικής Εταιρείας Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας (ΕΕΑΟ), παρέχουν τη δυνατότητα στους ασφαλισμένους να επιλέξουν ανάμεσα σε δημόσια νοσοκομεία και σε συμβεβλημένες ιδιωτικές κλινικές για τη θεραπεία τους. Στην απόφαση αυτή του ΕΟΠΥΥ αναφέρεται: «Το Δ.Σ. του ΕΟΠΥΥ […] αποφάσισε την αποζημίωση των συμβεβλημένων δημόσιων νοσοκομείων και ιδιωτικών κλινικών από τον ΕΟΠΥΥ με τα ποσά που αναγράφονται στον συνημμένο πίνακα, προκειμένου οι ασφαλισμένοι του ΕΟΠΥΥ να προσέρχονται σ’ αυτά και να πραγματοποιούν τις ακτινοθεραπείες τους ως εξής:

1. Στα δημόσια νοσοκομεία χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση (0% συμμετοχή επί των ακτινοθεραπευτικών πράξεων).

2. Στις ιδιωτικές κλινικές χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση (0% συμμετοχή επί των ακτινοθεραπευτικών πράξεων), δεν περιλαμβάνεται μόνο ιατρική αμοιβή».

• Πόσο έχει αλλάξει τα δεδομένα η δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος;

Η ιδιωτική πρωτοβουλία έχει διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στον εκσυγχρονισμό των δημόσιων ακτινοθεραπευτικών ογκολογικών τμημάτων. Η αντικατάσταση των παλαιών γραμμικών επιταχυντών με νέων τελευταίας γενιάς, με δυνατότητα εκτέλεσης σύγχρονων και πολύπλοκων τεχνικών ακτινοθεραπείας, καθώς και η εκπαίδευση του προσωπικού έχουν υλοποιηθεί με δωρεές μεγάλων ευεργετών του Δημοσίου, όπως της οικογένειας Αγγελοπούλου, της Ελένης Διγενοπούλου-Ζαφειροπούλου και της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας.

Ωστόσο, η δωρεά που άλλαξε τα δεδομένα για την ακτινοθεραπεία και οδήγησε στον εκσυγχρονισμό του ακτινοθεραπευτικού χάρτη της Ελλάδας είναι αυτή του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Η δωρεά ύψους 25 εκατ. € αφορούσε σε 12 γραμμικούς επιταχυντές που εγκαταστάθηκαν σε 8 από τα 18 δημόσια νοσοκομεία με Τμήματα Ακτινοθεραπείας έως τα τέλη 2018. Επίσης, δόθηκε μεγάλη σημασία στις εκπαιδεύσεις του προσωπικού με σεμινάρια σε Ελλάδα και Ευρώπη, καθώς και μετεκπαιδευτικά προγράμματα σε Κέντρα της Αμερικής για 2 ακτινοθεραπευτές ογκολόγους και 2 φυσικούς Ιατρικής από κάθε Τμήμα. Γίνονται ήδη συζητήσεις με το Ίδρυμα για την αναβάθμιση ή αντικατάσταση των πρώτων γραμμικών επιταχυντών με νέους υπερσύγχρονους, καθώς έχουν περάσει αρκετά χρόνια από την εγκατάστασή τους.

• Ποιος είναι ο νέος ακτινοθεραπευτικός χάρτης της Ελλάδας; Ποια νοσοκομεία έχουν εκσυγχρονιστεί;

Όπως έχει αναφερθεί, 18 από τα δημόσια νοσοκομεία της χώρας (ΕΣΥ, πανεπιστημιακά και στρατιωτικά) διαθέτουν Τμήματα Ακτινοθεραπείας, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η δημιουργία δύο νέων Τμημάτων: στο Επαρχιακό Νοσοκομείο Λαμίας και στο Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος «Η ΣΩΤΗΡΙΑ». Τα Ακτινοθεραπευτικά Ογκολογικά Τμήματα των δημόσιων νοσοκομείων που έχουν εκσυγχρονιστεί με πόρους είτε από τον Κρατικό Προϋπολογισμό και προγράμματα ΕΣΠΑ είτε από δωρεές είναι:

Από τον Κρατικό Προϋπολογισμό (1 γραμμικός επιταχυντής)

«ΑΓ. ΣΑΒΒΑΣ» (Αθήνα) 1

Από προγράμματα ΕΣΠΑ (5 γραμμικοί επιταχυντές)

1. «ΑΓ. ΣΑΒΒΑΣ» (Αθήνα) 1
2. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» (Θεσσαλονίκη) 1
3. ΠΑΝ. ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1
4. «ΜΕΤΑΞΑ» (Πειραιάς) 1
5. «ΑΓΙΟΙ ΑΝΑΡΓΥΡΟΙ» (Αθήνα) 1

Από τη δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχου (12 γραμμικοί επιταχυντές):

1. «ΑΤΤΙΚΟΝ» (Αθήνα) 2
2. ΠΑΝ. ΚΡΗΤΗΣ 2
3. ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ (Θεσσαλονίκη) 2
4. 401 ΓΣΝΑ (Αθήνα) 2
5. ΠΑΝ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ 1
6. ΠΑΝ. ΛΑΡΙΣΑΣ 1
7. ΠΑΝ. ΠΑΤΡΑΣ 1
8. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ (Αθήνα) 1

Από άλλες δωρεές (Συνολικά 5 γραμμικοί επιταχυντές):

1. «ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ» (ΑΘΗΝΑ) 1, τύπου CYBERKNIFE M6 της ACCURAY, το οποίο αποτελεί την κορωνίδα των μηχανημάτων Ακτινοχειρουργικής παγκοσμίως. Δωρεά Ελένης Διγενοπούλου-Ζαφειροπούλου
2. ΑΓ. ΣΑΒΒΑΣ» 2, ο πιο πρόσφατος από τους οποίους εγκαινιάστηκε στις 23/01/2025, με δωρεά της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, της Οικογένειας Αγγελοπούλου και του Ομίλου AKTOR
3. ΠΑΙΔΩΝ (Αθήνα) 1.
4. ΑΧΕΠΑ (Θεσσαλονίκη) 1

Τέλος, αναμένεται ο εκσυγχρονισμός του Ακτινοθεραπευτικού Ογκολογικού Τμήματος του Γενικού Νοσοκομείου Πατρών «Άγιος Ανδρέας» μέσω ΕΣΠΑ.

Σύμφωνα με πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα, η ανάγκη για ακτινοθεραπεία αναμένεται να αυξηθεί κατά 16% έως το 2030. Αυτό καθιστά την αναγνώριση της ακτινοθεραπείας ως βασικό πυλώνα στην αντιμετώπιση των νεοπλασιών, μονόδρομο για τη χορήγηση της βέλτιστης θεραπείας στην ολοκληρωμένη φροντίδα κατά του καρκίνου. Προς τούτο, απαιτείται η συνδρομή τόσο της Πολιτείας όσο και των επαγγελματιών υγείας που εμπλέκονται λόγω ειδικότητας στη διαχείριση των ογκολογικών ασθενών, καθώς και των ενώσεων που εκπροσωπούν τους ασθενείς για την αναγνώριση αυτής της σημασίας.

Διαβάστε παρακάτω  την συνέντευξη από το περιοδικό Health Next Generation που κυκλοφορεί (Τεύχος 25) και σε ηλεκτρονική μορφή σελ. 56-59 (πατήστε κάτω δεξιά για μεγέθυνση)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Ο Δρ Γεώργιος Β. Κουκουράκης γεννήθηκε το 1972 στο Ηράκλειο Κρήτης. Είναι παντρεμένος και πατέρας τριών τέκνων. Αποφοίτησε το 1998 από την Ιατρική Σχολή Τιμισοάρας Ρουμανίας, με «Άριστα». Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως ιατρός στην 80 ΕΑΝΕΘ ΚΩΣ, στη Γαστρεντερολογική Κλινική 401 ΣΝΑ και στο 6ο Σύνταγμα Πεζικού, Κόρινθος. Απέκτησε τον τίτλο ειδικότητας Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας στο ΓΑΟΝΑ «Ο ΑΓΙΟΣ ΣΑΒΒΑΣ» το 2005. Ολοκλήρωσε το διδακτορικό του με «Άριστα» στην Ακτινοθεραπευτική Ογκολογία στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης το 2008, ενώ το 2012 ολοκλήρωσε πρόγραμμα μετεκπαίδευσης στις σύγχρονες τεχνικές ακτινοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο MICHIGAN ΗΠΑ. Τα έτη 2005-2009 υπηρέτησε ως επικουρικός επιμελητής Β΄ στα ΕΑΝΠ «ΜΕΤΑΞΑ» και ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟ», ενώ από τον 9ο 2009 υπηρετεί στην Ακτινοθεραπευτική Ογκολογική κλινική του ΓΑΟΝΑ «Ο ΑΓΙΟΣ ΣΑΒΒΑΣ», υπό τη θέση του διευθυντή από το 2019. Έχει 44 δημοσιεύσεις σε διεθνή περιοδικά, 19 διεθνείς ανακοινώσεις σε συνέδρια και 70 ελληνικές. Έχει συμμετάσχει ως πρόεδρος και ως εισηγητής σε πλήθος ελληνικών και διεθνών συνεδρίων και είναι μέλος πολλών επιστημονικών εταιρειών. Από το 2022 είναι εκλεγμένος πρόεδρος της ΕΕΑΟ.