Με εισφορές 100 ή 120 ευρώ το μήνα στον κλάδο επικούρησης για 40 χρόνια, ο σημερινός συνταξιούχος παίρνει επικουρική 130 ευρώ. Με εισφορές 60-70 ευρώ το μήνα για 40 χρόνια στο Μετοχικό ταμείο πολιτικών υπαλλήλων, ο συνταξιούχος παίρνει σήμερα μέρισμα 100 ευρώ το πολύ για 15 χρόνια. Αλλά και ο ελεύθερος επαγγελματίας είναι υποχρεωμένος να πληρώσει κάθε μήνα στον ΕΦΚΑ 1.500 ευρώ, γνωρίζοντας ότι δεν πρόκειται να πάρει ποτέ πίσω τα χρήματα που πλήρωσε ως εισφορές σε 40 χρόνια συνταξιοδοτικού βίου.

Με αυτά τα παραδείγματα, ο τέως υπουργός εργασίας κ. Γιώργος Κουτρουμάνης, μιλώντας σε ημερίδα για τα επαγγελματικά ταμεία, καυτηρίασε τις στρεβλώσεις που εμφανίζει ο νόμος Κατρούγκαλου αλλά και τους λάθους χειρισμούς του παρελθόντος που οδήγησαν τα ταμεία στα πρόθυρα της κατάρρευσης.

«Αν λειτουργούσε σωστά το σύστημα – τόνισε ο κ. Κουτρουμάνης- δε θα είχαμε φθάσει στο απαράδεκτο φαινόμενο κάποιοι να έχουν πάρει στο παρελθόν διπλάσιο εφάπαξ από αυτό που δικαιούντο με βάση όσα είχαν πληρώσει και σήμερα να μην παίρνει ένας εργαζόμενος ούτε τις εισφορές του.»

Ο τέως υπουργός παραδέχτηκε ότι στις σημερινές συνθήκες είναι δύσκολο να εξευρεθούν διαθέσιμοι πόροι για να στηριχτεί ο δεύτερος πυλώνας ασφάλισης. Ωστόσο επεσήμανε ότι η πολιτεία οφείλει να νομοθετήσει εκ νέου της δυνατότητας μετατροπής των υφιστάμενων ταμείων σε επαγγελματικά και να δώσει φορολογικά και άλλα κίνητρα.

Συγκεκριμένα χαρακτήρισε αναγκαία τη θεσμοθέτηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων με στόχο την υπογραφή συλλογικών συμβάσεων με αντικείμενο τη συνεισφορά εργαζομένων και εργοδοτών ή μόνο εργοδοτών στη χρηματοδότηση και ενίσχυση επαγγελματικών ταμείων, ίση μεταχείριση φορολογικά μεταξύ ταμείων του πρώτου και δεύτερου πυλώνα, διασφάλιση μιας μορφής υποχρεωτικότητας αλλά και διασφάλιση των πόρων ακόμη και μέσα από τη δυνατότητα υπογραφής συμβάσεων μεταξύ ΕΦΚΑ και επαγγελματικών ταμείων.

Για παράδειγμα, όπως είπε θα μπορούσαν να μεταφερθούν πόροι από την διπλοασφάλιση η οποία εφαρμόζεται με το νέο ασφαλιστικό και να συσταθούν ταμεία συμπληρωματικών προς τον ΕΟΠΥΥ παροχών υγείας με μικρή επιβάρυνση των εργαζόμενων. Το όφελος που θα προκύψει θα είναι μεγάλο για τους ίδιους και τις οικογένειές τους.

Μάλιστα αναφερόμενος στην αξίωση των δανειστών για εξοικονόμηση 3,6 δις ευρώ με συνέπεια τη μείωση των συντάξεων τόνισε ότι οι συμπληρωματικές παροχές από τα επαγγελματικά ταμεία θα μπορούσαν να ελαφρύνουν δημοσιονομική διάσταση του ασφαλιστικού.

«Για να γίνει κατανοητό -ανέφερε- εάν σήμερα οι συμπληρωματικές παροχές απονέμονταν από επαγγελματικά ταμεία, ένα ποσό 3,6 δισ. ευρώ δεν θα είχε εγγραφεί στις συνταξιοδοτικές δαπάνες της χώρας. Άρα δεν θα είχαμε ξεπεράσει το όριο του 16,1% του ΑΕΠ που είναι το πλαφόν του 2,5 % προστιθέμενο στο 13,6% δαπάνη επί του ΑΕΠ και έτος βάσης το 2010. Άρα δεν θα είχαμε τις πιέσεις για παραπέρα μείωση της συνταξιοδοτικής δαπάνης και επομένως μείωση των συντάξεων.»

Ο κ. Κουτρουμάνης αναφέρθηκε αναλυτικά στην ιστορία των επαγγελματικών ταμείων στη χώρα μας, τονίζοντας:

"Στην Ελλάδα θεσμοθετήθηκε η δυνατότητα σύστασης και λειτουργίας επαγγελματικών ταμείων μόλις το 2002 με το νόμο 3029. 

Υπήρχαν αυτοδιοικούμενα ταμεία συμπληρωματικών παροχών πριν το νόμο 3029 του 2002; 

Βεβαίως και υπήρχαν με τη μορφή αλληλοβοηθητικών ταμείων σωματειακού τύπου ,τα οποία όμως σε ένα μεγάλο βαθμό ήταν ταμεία επικουρικής ασφάλισης και εφάπαξ βοηθημάτων. Τα περισσότερα από αυτά που λειτούργησαν ως Ν.Π.Ι.Δ. δεν υπάρχουν σήμερα, αφού στην πορεία αδυνατούσαν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους.

Με το νόμο 4052 του 2012 και ιδιαίτερα με το άρθρο 36 θεσμοθετήθηκε ένα νέο πλαίσιο, που για πρώτη φορά έδινε τη δυνατότητα με απόφαση της πιο αντιπροσωπευτικής συνδικαλιστικής οργάνωσης των ασφαλισμένων, μετατροπής των υφιστάμενων τότε επικουρικών ταμείων που λειτουργούσαν με τη μορφή Ν.Π.Δ.Δ. σε αυτοδιαχειριζόμενα Ν.Π.Ι.Δ δηλαδή σε ΤΕΑ σύμφωνα και με τους όρους που προβλέπονται στο νόμο 3029 του 2002.

Είχα την τιμή να έχω τη νομοθετική πρωτοβουλία εκείνη την περίοδο ως Υπουργός Εργασίας για τη σύνταξη και κατάθεση στη ε νόμος του Κράτους με αριθμό 4052. Είναι ο νόμος με τον οποίο παράλληλα ιδρύθηκε το ενιαίο επικουρικό ταμείο ΕΤΕΑ. Δεν ήταν εύκολο το εγχείρημα. 

Υπήρχαν αντιδράσεις από τους εκπροσώπους των δανειστών, οι οποίοι δεν διαφωνούσαν με την μετατροπή των επικουρικών ταμείων σε επαγγελματικά αλλά με την υποχρεωτικότητα του χαρακτήρα τους που προέβλεπε η σχετική διάταξη.

Υπήρχαν αντιδράσεις από το συνδικαλιστικό χώρο, αφού για πολλά χρόνια η προσπάθεια να αναπτυχθεί ένας δεύτερος πυλώνας ασφάλισης, γιατί περί αυτού πρόκειται, ήταν συνώνυμο της ιδιωτικοποίησης της κοινωνικής ασφάλισης και της αποδόμησης του δημόσιου συστήματος.

Υπήρχαν επιφυλάξεις, δικαιολογημένες σε ένα βαθμό, σε σχέση με την αυτοδιαχείρηση και με δεδομένο ότι η εμπειρία από αυτοδιαχειριζόμενα ταμεία σωματειακού τύπου δεν ήταν σε πολλές περιπτώσεις θετική.

Σήμερα ευρισκόμενος εδώ μετά από 5 χρόνια από τη θεσμοθέτηση αυτού του νέου πλαισίου αλλά και από την έναρξη λειτουργίας αυτών των 4 ταμείων, μπορώ να ισχυριστώ ότι αισθάνομαι ότι όλοι εμείς που πιστέψαμε σε αυτό το νέο μοντέλο αυτοδιαχειριζόμενων ταμείων στη βάση του δεύτερου πυλώνα της ασφάλισης, είμαστε δικαιωμένοι.

Το κριτήριο με το οποίο καταλήγω στο συμπέρασμα αυτό είναι οι διαφορές σε επίπεδο και ποιότητα παροχών ανάμεσα στα συγκεκριμένα ταμεία και στα υπόλοιπα τα οποία δεν τόλμησαν τότε να κάνουν το βήμα που εσείς κάνατε.

Πολλοί δεν είχαν αντικειμενικά τη δυνατότητα και άλλοι απλά δεν ήθελαν να προχωρήσουν σε αυτή την επιλογή, ακόμη και από λόγους ιδεοληπτικούς.

Ποια είναι η σημερινή κατάσταση

Μια συνοπτική ανάλυση της σημερινής κατάστασης, μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι περισσότερο από κάθε άλλη φορά σήμερα επιβάλλεται να δούμε εκ νέου την ανάπτυξη του δεύτερου πυλώνα της ασφάλισης.

Οι αλλαγές που έγιναν με τους τελευταίους ασφαλιστικούς νόμους και ιδιαίτερα με το νόμο 4387/2016 οδηγούν σε ένα ασφαλιστικό σύστημα, το οποίο μετατοπίζεται προς το προνοιακό, με μεγάλη υποχώρηση της αναλογικότητας.

Η νέα μορφή του ΕΤΕΑΕΠ με την ενοποίηση σε αυτό και των επικουρικών ταμείων των ελεύθερων επαγγελματιών, καθιστά το ταμείο αυτό προβληματικό ασφαλιστικά και το μετατοπίζει προς τον κύριο πυλώνα με διανεμητικά χαρακτηριστικά, πολύ περισσότερο από τη στιγμή που το νομοθετικό πλαίσιο δεν αφήνει κανένα περιθώριο μετατροπής σε επαγγελματικά ταμεία.

Η κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά σε μια διμέτωπη προσπάθεια, στο εσωτερικό για να εφαρμοστεί ο νέος ασφαλιστικός νόμος με σημαντικά προβλήματα, που ήταν αναμενόμενα για όσους έχουν μελετήσει και είχαν διαπιστώσει από την αρχή τις μεγάλες αδυναμίες.

Στο εξωτερικό με τους θεσμούς προκειμένου να αποφύγει ή στην πραγματικότητα για να μεταθέσει την ημερομηνία νέων περικοπών στις συντάξεις.

Κοινός παρανομαστής στο όλο ζήτημα και πρόβλημα του ασφαλιστικού είναι σήμερα τα ουσιαστικά προβλήματα της οικονομίας της χώρας και όσο αυτά δεν αντιμετωπίζονται, όσο η ανεργία παραμένει σε αυτά τα δραματικά επίπεδα, θα συζητάμε συνεχώς για νέες μειώσεις στις συντάξεις.

Μεταξύ των αλλαγών λοιπόν οι οποίες θα πρέπει να γίνουν είναι η ανάπτυξη ενός πυλώνα ασφάλισης συμπληρωματικών καλύψεων και παροχών, με υψηλή προστιθέμενη αξία για τους εργαζόμενους.

Δε μιλάμε για υποκατάσταση του πρώτου και βασικού πυλώνα που περιλαμβάνει σε ένα πακέτο το αναδιανεμητικό και αναλογικό μέρος των συντάξεων και των άλλων παροχών. Αυτός είναι ο ρόλος που εκπληρώνεται μέσα από τον ΕΦΚΑ και το ΕΤΕΑΕΠ.

Μιλάμε για επαγγελματικά αυτοδιαχειριζόμενα ταμεία στα πλαίσια ενός δεύτερου πυλώνα, όπως αυτός έχει αναπτυχθεί στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Τι οφείλει να κάνει η Πολιτεία

Η ανάπτυξη του δεύτερου πυλώνα της ασφάλισης προϋποθέτει:

- Τη νομοθέτηση εκ νέου της δυνατότητας μετατροπής υφιστάμενων ταμείων σε επαγγελματικά
- Την θεσμοθέτηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων με στόχο την υπογραφή συλλογικών συμβάσεων με αντικείμενο τη συνεισφορά εργαζομένων και εργοδοτών ή μόνο εργοδοτών στη χρηματοδότηση και ενίσχυση επαγγελματικών ταμείων
- Την ίση μεταχείριση φορολογικά μεταξύ ταμείων του πρώτου και δεύτερου πυλώνα
- Την διασφάλιση μιας μορφής υποχρεωτικότητας όχι με διοικητικά μέτρα αλλά για παράδειγμα με την υποχρέωση ασφάλισης για επικουρική σύνταξη, όπου ο εργαζόμενος μπορεί να επιλέγει μεταξύ της υφιστάμενης δομής του ΕΤΕΑΕΠ και του επαγγελματικού ή κλαδικού ταμείου. Αυτό μπορεί να γίνει σε ένα πρώτο μεταβατικό στάδιο.
- Την διευκόλυνση για την είσπραξη των εισφορών και διασφάλιση των πόρων ακόμη και μέσα από τη δυνατότητα υπογραφής συμβάσεων μεταξύ ΕΦΚΑ και επαγγελματικών ταμείων.

Ποιο μπορεί να είναι το όφελος

Ασφαλιστικές καλύψεις και παροχές μέσα από ένα νέο σύστημα συμπληρωματικών παροχών, που λειτουργεί με κανόνες, με έλεγχο, με επαγγελματική διαχείριση των πόρων προς όφελος των ασφαλισμένων.

Αναπτυξιακό εργαλείο μέσα από νέα αποθεματοποίηση αλλά και δημιουργία θέσεων εργασίας

Ελάφρυνση του πρώτου πυλώνα από τη δημοσιονομική διάσταση του ασφαλιστικού. Για να γίνει κατανοητό, εάν σήμερα οι συμπληρωματικές παροχές απονέμονταν από επαγγελματικά ταμεία, ένα ποσό 3,6 δις ευρώ δεν θα είχε εγγραφεί στις συνταξιοδοτικές  δαπάνες της χώρας. Αρα δεν θα είχαμε ξεπεράσει το όριο του 16,1% του ΑΕΠ που είναι το πλαφόν του 2,5 % προστιθέμενο στο 13,6% δαπάνη επί του ΑΕΠ και έτος βάσης το 2010. Αρα δεν θα είχαμε τις πιέσεις για παραπέρα μείωση της συνταξιοδοτικής δαπάνης και επομένως μείωση των συντάξεων. 

Μια άλλη διάσταση που θεωρώ ότι αφορά τα συνδικάτα και ευρύτερα τους κοινωνικούς φορείς είναι ότι η ανάπτυξη ταμείων συμπληρωματικών παροχών, μπορ ποτελέσει ένα βασικό εργαλείο για την σύνδεση και επανασύνδεσή τους με τους εργαζόμενους, με αυτούς που εκπροσωπούν.

Ολα αυτά για τα οποία μπορεί να υπάρξει και ο αντίλογος, θα πρέπει  να αποτελέσουν αντικείμενο διαλόγου μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και της κυβέρνησης.

Το συμπέρασμα στο οποίο μπορούμε να καταλήξουμε σήμερα είναι ότι η εμπειρία από τη λειτουργία αυτών των 4 ταμείων, που δημιουργήθηκαν το 2012, αλλά και των άλλων επαγγελματικών ταμείων που ιδρύθηκαν μετά το νόμο 3029/2002, είναι θετική και επιβάλλεται να γίνουν τα επόμενα βήματα, για ένα βιώσιμο δεύτερο πυλώνα ασφάλισης, για ένα βιώσιμο ασφαλιστικό σύστημα."